Νέα

Tο Ελληνικό Ινστιτούτο Αιγυπτιολογίας και το Σπίτι του Αρχαιολόγου συνδιοργανώνουν ένα συναρπαστικό Σεμινάριο για τον αιγυπτιακό πολιτισμό, ένα ταξίδι γνώσεων και αρχαιοφιλίας που θα οδηγήσει τα συμμετέχοντα άτομα σταδιακά στην προσέγγιση του αρχαίου αιγυπτιακού πολιτισμού, ενός πολιτισμού που κυριολεκτικά «μαγεύει». Οι συμμετέχοντες/ουσες θα έχουν την ευκαιρία να «μυηθούν» από μία πεπειραμένη και διεθνώς αναγνωρισμένη Αιγυπτιολόγο στην αρχαία αιγυπτιακή γλώσσα και ιδίως στην ιερογλυφική γραφή, να γνωρίσουν την ιστορία, την τέχνη, τη θρησκεία, τη μουσική, την Επιστήμη (Βοτανική, Αρχιτεκτονική, Ιατρική, Ταριχευτική, Μαθηματικά, Αστρονομία) των αρχαίων Αιγυπτίων. Στο Σεμινάριο θα διδάξει η Κα Αλίκη Μαραβέλια (Διδάκτωρ Αστρονομίας του Ε.Κ.Π.Α. και Διδάκτωρ Αιγυπτιολογίας του Πανεπιστημίου της Limoges, Καθηγήτρια της Αιγυπτιολογίας στο Λαϊκό πανεπιστήμιο Αθηνών, πρ. Ερευνήτρια του Κέντρου Αιγυπτιολογικών Σπουδών της Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών).

Στόχος της 9ης και προτελευταίας διάλεξης είναι να εξετάσει τη σχέση ανάμεσα στην αρχαιολογία και μια άλλη επιστήμη που τις τελευταίες δεκαετίες ερευνά το απώτερο παρελθόν των πληθυσμών: την πληθυσμιακή γενετική. Η μελέτη τόσο κλασικών γενετικών δεικτών όσο (και κυρίως) περιοχών του DNA ζώντων και αρχαίων πληθυσμών μέσα από σύγχρονες εργαστηριακές και υπολογιστικές τεχνικές έχει εξελιχθεί σε μια πολλά υποσχόμενη ερευνητική δραστηριότητα. Μια δραστηριότητα που ενίοτε φιλοδοξεί να πει την τελευταία λέξη σε επί μακρόν ανοιχτά και δυσεπίλυτα προβλήματα αρχαιολογικής, γλωσσολογικής και γενικότερα πολιτισμικής φύσεως. Σε ποιο βαθμό επιτυγχάνεται όμως κάτι τέτοιο; Τι μπορούν εν τέλει να μας πουν και τι όχι οι μελέτες της πληθυσμιακής γενετι­κής;

Η πολύπλευρη κριτική που μπορεί να ασκηθεί στις δύο κυριότερες θεωρίες για την κοιτίδα και διασπορά των ινδοευρωπαϊκών γλωσσών, την θεωρία Κουργκάν και την «ανατολιακή υπόθεση» του Colin Renfrew, μοιάζει να μεταφέρει χρονικά την προοπτική λύσης του ινδοευρωπαϊκού προβλήματος σε επί μακρόν ανέγγιχτες περιόδους της προϊστορίας. Στόχος της 8ης διάλεξης είναι να εκθέσει κριτικά τις διάφορες προσεγγίσεις περί της ενδεχόμενης παλαιολιθικής συνέχειας των γλωσσικών οικογενειών, συμπεριλαμβανομένης της ινδοευρωπαϊκής.

 

Πού μπορεί να οδηγήσει η αρχαιολογική αμφισβήτηση της παραδοσιακής θεωρίας Κουργκάν για την διασπορά των ινδοευρωπαϊκών γλωσσών; Στο πλαίσιο της 7ης διάλεξης παρουσιάζεται αναλυ­τικά μία από τις πιο φιλόδοξες προσπάθειες επίλυσης του ινδοευρωπαϊκού προβλήματος από την σκοπιά της προϊστορικής αρχαιολογίας: η «ανατολιακή υπόθεση» του Colin Renfrew. Θέτοντας σε αμφισβήτηση όλες σχεδόν τις βασικές παραδοχές της θεωρίας Κουργκάν, η θεωρία του Renfrew δί­νει μια εντελώς διαφορετική διάσταση τόσο στο «πόθεν» όσο και στο «πότε» των Ελλήνων. 

Τι επακόλουθα μπορεί να έχει η αποσύνδεση της ύστερης 3ης χιλιετίας π.Χ. από το πρόβλημα της «ελεύσεως των Ελλήνων»; Στόχος της 6ης διάλεξης είναι να καταδείξει τις αρχαιολογικές, πολιτισμι­κές και ενδεχομένως και γλωσσικές διασυνδέσεις που ανακύπτουν μεταξύ της 3ης και της 2ης χιλιε­τίας π.Χ. στο Αιγαίο, αν ο πολιτισμός της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού θεωρηθεί πλέον, τουλάχι­στον εν μέρει, πολιτισμός ελληνόφωνος. Στο πλαίσιο αυτό διερευνώνται οι συνέπειες μιας τέτοιας οπτικής σε σχέση και με τον ιστορικό πυρήνα των μεταγενέστερων επικών και μυθολογικών παρα­δόσεων. Τέλος, εξετάζεται και μια τελευταία προσπάθεια αναδιατύπωσης της παραδοσιακής θεωρί­ας Κουργκάν, η οποία τοποθετεί την πρώτη εμφάνιση της ελληνικής γλώσσας στην Ελλάδα στα τέλη της 4ης χιλιετίας π.Χ.

Η πιο δημοφιλής θεωρία για την «έλευση των Ελλήνων» είναι αυτή που την τοποθετεί στα τέλη της 3ης χιλιετίας π.Χ., περί το 2200 π.Χ. Πρόκειται για την επιστημονική εκείνη άποψη που εδώ και δε­καετίες έχει συγκεντρώσει μια αξιοσημείωτη διεπιστημονική συναίνεση, με αποτέλεσμα να κατα­κτήσει μια σταθερή θέση, μεταξύ άλλων, σε σχολικά βιβλία και πανεπιστημιακά εγχειρίδια. Κατά πόσο ισχύει όμως πλέον η θεωρία αυτή από την σκοπιά της προϊστορικής αρχαιολογίας; Στόχος της 5ης διάλεξης είναι να παρουσιάσει την ιστορία της αρχαιολογικής έρευνας όσον αφορά την διασύν­δεση της ύστερης 3ης χιλιετίας π.Χ. με το ζήτημα της πρώτης εμφάνισης της ελληνικής γλώσσας. Παράλληλα, θα εξεταστεί και μια λιγότερη διαδεδομένη εκδοχή της ίδιας ευρύτερης θεωρίας, αυτή που τοποθετεί την «έλευση των Ελλήνων» στην περίοδο των Καθέτων Λακκοειδών Τάφων (18ος – 16ος αι. π.Χ.).

Ποιοι λαοί έζησαν κατά την προϊστορία στον ελλαδικό χώρο και στο Αιγαίο; Ποιοι ήταν οι «Προέλληνες» και οι μυστηριώδεις Πελασγοί; Τι γλώσσα/ες μιλούσαν οι Μινωίτες; Ποια είναι τα αρ­χαιότερα βέβαια ίχνη της ελληνικής γλώσσας; Στόχος της 4ης διάλεξης είναι διερευνήσει την πληθυ­σμιακή και γλωσσική προϊστορία στον χώρο του Αιγαίου μέσα από δύο συναρπαστικές γραμμές έρευνας: του λεγόμενου «προελληνικού υποστρώματος» και των προαλφαβητικών γραφών του Αι­γαίου. Σε αυτό το πλαίσιο εξετάζονται ζητήματα, όπως ο μη ελληνικός, προϊστορικός τοπωνυμιακός ορί­ζοντας στην ηπειρωτική Ελλάδα και στο Αιγαίο, η Γραμμική Β και η Μυκηναϊκή Ελληνική, οι κρητι­κές γραφές και η γλωσσική ταυτότητα του μινωικού πολιτισμού, αλλά και οι αμφιλεγόμε­νες νεολιθι­κές «πρωτογραφές».

Αναζητώντας τις ρίζες της ελληνικής γλώσσας, εισερχόμαστε στη σφαίρα ενός από τα πιο ενδια­φέροντα, αλλά και δυσεπίλυτα προβλήματα στην ιστορία της επιστήμης: του ινδοευρωπαϊκού προ­βλήματος. Για περισσότερους από δύο αιώνες το ινδοευρωπαϊκό πρόβλημα αποτελεί αντικεί­μενο όχι μόνο μιας σύνθετης διεπιστημονικής έρευνας, αλλά και ποικίλων εσφαλμένων αντιλήψεων, παρανοήσεων και ιδεολογικοπολιτικών καταχρήσεων. Στόχος της τρίτης διάλεξης είναι να εκθέσει την ιστορία και τις βασικές παραμέτρους του ινδοευρωπαϊκού προβλήματος, καθώς και τα βαθύτε­ρα κοινά σημεία του με ένα άλλο σώμα πηγών αναφορικά με την προέλευση του ελληνικού πολιτι­σμού: την αρχαία ελληνική γραπτή παράδοση.

Ποια είναι η ελληνική πολιτισμική ταυτότητα; Είναι αντικειμενική και απόλυτη ή υποκειμενική και σχετική; Αποτελούν η γλώσσα και το έθνος διαχρονικές ταυτοτικές σταθερές; Υπάρχει «ελληνική φυλή»; Στόχος της δεύτερης διάλεξης είναι να εκθέσει ορισμένες βασικές θεωρητικές προσεγγίσεις της πολιτισμικής ταυτότητας και να τις αντιπαραβάλλει με μερικές συγκεκριμένες έννοιες-κλειδιά που συνδέονται και με την ελληνική πολιτισμική ταυτότητα: τη γλώσσα, το έθνος, τη φυλή, καθώς και τη βαθύτερη πολιτισμική δομή, όπως αυτή περιγράφεται στην ιδέα περί μακράς διάρκειας (longue durée) της ιστοριογραφικής σχολής των Annales.

Έλληνες: ποῖ δὴ καὶ πόθεν; Μια γνωστή φράση από τον Φαίδρο του Πλάτωνα (227α: «ὦ φίλε Φαῖδρε, ποῖ δὴ καὶ πόθεν;» [«πού πηγαίνεις και από πού έρχεσαι;»]) είναι ο κλασικιστικός τίτλος ενός κύκλου διαλέξεων που στις αρχές του 21ου αιώνα επιθυμεί να διερευνήσει την προέλευση και το μέλλον του ελληνικού πολιτισμού. Ο κλασικισμός, ωστόσο, αν και βασική σταθερά της νεοελληνικής ταυτότητας, είναι μόνο ένας από τους πολλούς και σημαντικούς «-ισμούς» που εμπλέκονται στην απόπειρα ορισμού του ελληνικού πολιτισμού και στην επιστημονική μελέτη της προέλευσης και ταυτότητάς του. Στόχος της πρώτης αυτής διάλεξης είναι να προσφέρει μια απαραίτητη εισαγωγή στις πολλές και συναρπαστικές θεωρητικές προσεγγίσεις, πάνω στις οποίες βασίζονται οι κυριότερες υποθέσεις που έχουν διατυπωθεί για την προέλευση του ελληνικού πολιτισμού. 

Click to listen highlighted text! Powered By GSpeech